Çocuklarda DEHB (Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu)
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), çocukluk döneminde en sık görülen nörogelişimsel bozukluklardan biridir. Dikkati sürdürmede güçlük, dürtüsellik ve hareketlilik ile karakterize olan DEHB; çocuğun akademik başarısını, sosyal ilişkilerini ve aile yaşamını etkileyebilir. Her hareketli ya da dikkati kolay dağılan çocukta DEHB bulunmasa da, belirtilerin uzun süre devam etmesi ve günlük yaşamı belirgin şekilde etkilemesi durumunda uzman değerlendirmesi önemlidir.
Erken fark edilen ve uygun şekilde desteklenen çocuklar, güçlü yönlerini geliştirebilir ve günlük yaşam becerilerini daha sağlıklı şekilde kazanabilirler.
Çocuklarda DEHB Nedir?
DEHB; dikkat eksikliği, hiperaktivite ve dürtüsellik belirtilerinin gelişim düzeyine göre beklenenden daha yoğun olduğu bir nörogelişimsel bozukluktur. Belirtiler genellikle 12 yaşından önce ortaya çıkar ve yalnızca okulda değil; evde, sosyal ortamlarda ve diğer yaşam alanlarında da gözlemlenir.
DEHB üç farklı görünümde görülebilir:
- Dikkat eksikliğinin baskın olduğu görünüm
- Hiperaktivite ve dürtüselliğin baskın olduğu görünüm
- Birleşik görünüm (hem dikkat eksikliği hem hiperaktivite/dürtüsellik)
Her çocuk belirtileri farklı yoğunlukta yaşayabilir. Bu nedenle değerlendirme mutlaka çocuğun bireysel özellikleri dikkate alınarak yapılmalıdır.
Çocuklarda DEHB Belirtileri
DEHB belirtileri yaşa ve gelişim dönemine göre değişebilir. En sık görülen belirtiler şunlardır:
Dikkat Eksikliği Belirtileri
- Dikkatini uzun süre sürdürememe
- Ödev veya görevleri tamamlamakta zorlanma
- Kolay dikkatin dağılması
- Sık sık eşyalarını kaybetme
- Yönergeleri takip etmekte güçlük
- Günlük işlerde unutkanlık
- Ayrıntıları gözden kaçırma
- Organizasyon becerilerinde zorlanma
Hiperaktivite ve Dürtüsellik Belirtileri
- Sürekli hareket halinde olma
- Yerinde oturmakta zorlanma
- Gereğinden fazla konuşma
- Sırasını beklemekte güçlük
- Başkalarının sözünü kesme
- Düşünmeden hareket etme
- Riskli davranışlarda bulunabilme
- Sessiz etkinliklere katılmakta zorlanma
Bu belirtilerin zaman zaman görülmesi normal olabilir. Ancak belirtiler uzun süredir devam ediyor, farklı ortamlarda gözleniyor ve çocuğun işlevselliğini etkiliyorsa profesyonel değerlendirme önerilir.
Çocuklarda DEHB Neden Olur?
DEHB’nin tek bir nedeni bulunmamaktadır. Araştırmalar, biyolojik ve çevresel birçok etkenin birlikte rol oynadığını göstermektedir.
Bunlar arasında:
- Genetik yatkınlık
- Beynin dikkat ve dürtü kontrolüyle ilişkili bölgelerindeki farklılıklar
- Erken doğum veya düşük doğum ağırlığı
- Gebelik ve doğum dönemine ilişkin bazı biyolojik riskler
- Çevresel stres faktörleri
DEHB, yanlış ebeveyn tutumu, fazla ekran kullanımı ya da “şımarıklık” nedeniyle ortaya çıkan bir durum değildir. Ancak çevresel koşullar belirtilerin şiddetini etkileyebilir.
DEHB Tanısı Nasıl Konur?
DEHB tanısı yalnızca tek bir teste dayanılarak konulmaz. Değerlendirme sürecinde;
- Çocuğun gelişim öyküsü,
- Ailenin gözlemleri,
- Öğretmen geri bildirimleri,
- Klinik görüşmeler,
- Gerekli durumlarda psikolojik değerlendirme ölçekleri
birlikte ele alınır.
Doğru tanı, uygun destek planının oluşturulabilmesi açısından büyük önem taşır.
DEHB Çocuğun Günlük Yaşamını Nasıl Etkileyebilir?
Tedavi edilmediğinde veya yeterince desteklenmediğinde DEHB;
- Akademik performansı düşürebilir,
- Arkadaş ilişkilerinde güçlük yaşanmasına neden olabilir,
- Özgüveni olumsuz etkileyebilir,
- Aile içinde çatışmaları artırabilir,
- Kurallara uymakta zorlanmaya yol açabilir,
- Duygularını düzenlemeyi zorlaştırabilir.
Ancak uygun destekle birçok çocuk bu alanlarda önemli gelişmeler gösterebilir.
Çocuklarda DEHB Tedavisi
DEHB tedavisi her çocuk için bireysel olarak planlanır. Tedavi sürecinde amaç yalnızca belirtileri azaltmak değil, çocuğun güçlü yönlerini desteklemek ve günlük yaşam becerilerini geliştirmektir.
Tedavi planında şu yaklaşımlar yer alabilir:
- Çocuk psikoterapisi
- Ebeveyn danışmanlığı
- Davranış düzenleme çalışmaları
- Dikkat ve öz düzenleme becerilerini destekleyen müdahaleler
- Okul ile iş birliği
- Gerektiğinde çocuk ve ergen psikiyatrisi değerlendirmesi ve ilaç tedavisi
En etkili sonuçlar genellikle aile, okul ve uzmanların birlikte çalıştığı bütüncül bir yaklaşımla elde edilir.
Terapi Sürecinde Neler Çalışılır?
Terapi süreci çocuğun yaşına, ihtiyaçlarına ve belirtilerine göre planlanır.
Terapide;
- Dikkati sürdürme becerileri desteklenir.
- Dürtü kontrolü üzerinde çalışılır.
- Duygu düzenleme becerileri geliştirilir.
- Problem çözme ve planlama becerileri güçlendirilir.
- Sosyal beceriler desteklenir.
- Özgüvenin gelişmesine katkı sağlanır.
- Ebeveynlere ev ortamında uygulanabilecek stratejiler sunulur.
Amaç, çocuğun yalnızca terapi odasında değil, okulda, evde ve sosyal yaşamında da daha işlevsel olmasını desteklemektir.
Ne Zaman Uzman Desteği Alınmalıdır?
Aşağıdaki durumlarda bir uzmana başvurmanız faydalı olabilir:
- Çocuğunuzun dikkat sorunları okul başarısını etkiliyorsa,
- Öğretmenlerden sık sık benzer geri bildirimler alıyorsanız,
- Hareketlilik ve dürtüsellik günlük yaşamı zorlaştırıyorsa,
- Arkadaş ilişkilerinde sürekli sorun yaşanıyorsa,
- Özgüveninde belirgin düşüş gözlemliyorsanız,
- Ev içinde kuralları uygulamak sürekli çatışmaya neden oluyorsa.
Erken dönemde yapılan değerlendirme ve uygun destek, çocuğun akademik, sosyal ve duygusal gelişimi açısından önemli katkılar sağlayabilir.
Face to Face Therapia’da Çocuklarda DEHB Desteği
Face to Face Therapia’da çocuklarda dikkat eksikliği ve hiperaktivite belirtileri, çocuğun gelişimsel özellikleri ve bireysel ihtiyaçları doğrultusunda kapsamlı şekilde değerlendirilmektedir. Terapi süreci; çocuğun dikkat, öz düzenleme ve sosyal becerilerini desteklemeyi hedeflerken, aileyle iş birliği içinde ilerlemektedir.
Gerektiğinde çocuk ve ergen psikiyatrisi ile iş birliği önerilerek multidisipliner bir yaklaşım benimsenmektedir. Amacımız, çocuğun potansiyelini en sağlıklı şekilde ortaya koymasına ve yaşamın farklı alanlarında daha güçlü bir işlevsellik kazanmasına destek olmaktır.
